• Diana en Harmen met de inhoud van het meetkastje aan de boorden van de Eem.

'Leve de derde industriële revolutie'

Serie: Stadse fratse buiten de stadsmuren

De klimaatverandering lijkt een ver van je bed show. Niet dus. Dankzij de Amersfoorste vinding kan iedereen het meten. En meten is weten om voorts preventieve stappen te kunnen ondernemen. Een flink portie burgerwetenschap die in korte tijd tot zelfs in Bangladesh wordt omarmd.

Arjan Klaver

Het klimaat over de hele wereld verandert. De huiveringwekkende beelden op de kijkbuis liegen er niet om. Op het noordelijk halfrond verdwijnt het ijs. En op de hoge breedtegraden en in de hooggebergten zijn de gletsjers al een tijd met een terugtocht bezig. Daarnaast wordt het in Noord-Afrika en het Midden-Oosten almaar heter. En over het verbleekte koraal in delen van de oceaan maar te zwijgen.

Maar ook in Europa lijkt het goed mis. Grote delen van Engeland en Schotland kampten een paar maal met een enorme wateroverlast. Dichtbij huis lijken de gevolgen van klimaatverandering in vergelijking nog wel mee te vallen. Goed, een vraag die op ieders lippen ligt is of er ooit nog een ijsmeester in Friesland opstaat om 'It giet oan' over zijn of haar tong te laten rollen. Maar verder merkt de Nederlander nog niet veel van de klimaatverandering, of het zou een ondergelopen kelder moeten zijn. Alle goedbedoelde klimaatconferenties in Kyoto en Parijs ten spijt. De klimaatverandering zal ons eigen polderlandje op termijn in z'n greep krijgen. Het weer wordt extremer. Daar kan het indraaien van een spaarlamp of rijden in een stekkerauto niets aan veranderen. Laat staan alle mislukte milieucampagnes van de overheid en niet-gouvernementele organisaties.

UITVINDERS „Dergelijke milieucampagnes hebben maar beperkt impact", opent natuur- en sterrenkundige Diana Wildschut op het terrein van De WAR, waar de voorbereidingen worden getroffen voor de opening van de Biolab dat dit weekeinde van start gaat. „Aan de andere kant is er rondom het onderwerp klimaatverandering veel wetenschappelijke literatuur en grafieken en tabellen voorhanden. Maar die spreken veel minder dan wanneer je iets zelf ontdekt of onderzoekt. Wij doen het anders door de wetenschap op ieders netvlies te krijgen. Wij stellen mensen en sceptici in staat om zelf proefondervindelijk te kunnen vaststellen wat klimaatverandering is en wat het daadwerkelijk kan veroorzaken. Een aantal hackathonsessies hier op het Fablab met ICT'ers, elektrotechnici, leken en uitvinders heeft een compact meetapparaat opgeleverd waarmee met een sensor de buitentemperatuur, luchtvochtigheid, windsterkte en uiteraard de hoeveelheid neerslag gemeten kan worden. Het meetkastje van morgen is zelfs voorzien van een fijnstofmeter. Maar dat terzijde.

METINGEN Afgelopen zomer is dit apparaat uitontwikkeld. Een vijftigtal Amersfoorters kan straks metingen in hun eigen leefomgeving verrichten en zelf onderzoeken wat de gevolgen en beleving van klimaatverandering zijn in hun directe leefomgeving, in de wijk en de stad in z' n geheel. ,,Een project dat we 'Meet je stad!' hebben gelabeld en waarin we een samenwerking hebben gevonden met de gemeente Amersfoort, waterschap Vallei en Veluwe en Gerb&'', licht Zijp toe.

Deze Amersfoorters solderen zelf de meetkastjes in elkaar op basis van een bouwpakket. De digitale gegevens komen op een website van De WAR binnen en zijn direct voor iedereen zichtbaar. Van de betreffende straat en wijk tot en met de hele stad. Zijp: ,,Met dit apparaat hebben we dus eigenlijk het antwoord op vele vragen. Hoe warm of nat is het in de betreffende straat en hoe is het gesteld met alle andere straten in de wijk? Hoe kunnen we per wijk bepalen wat er nodig is om in de toekomst zo weinig mogelijk negatieve gevolgen van klimaatverandering te ondervinden? En hoe zit het met de bodemvochtigheid.''

MAATREGELEN Op basis van de verstrekte gegevens kunnen bijvoorbeeld maatregelen genomen worden. Bewoners kunnen bijvoorbeeld samen met anderen uit de buurt of met de gemeente voor meer groen in je wijk zorgen zodat het water wordt opgenomen bij hevige regen en de straat koeler blijft bij hitte. En door wateroverlast kunnen mensen ook besluiten om de versteende achtertuin op te geven voor een moestuin of anderszins. ,,De gegevens die de meetkasjes registreren geven nog veel meer antwoorden op de vraag hoe we straks het beste preventief de klimaatverandering in onze leefomgeving kunnen aanpakken."

EUROPESE UNIE Het meetkastje heeft in de wetenschap in het algemeen en in de burgerwetenschap in het bijzonder veel tongen losgemaakt. De Radboud Universiteit in Nijmegen toonde onlangs haar belangstelling. „Het downsizen van de pure wetenschap naar de doorsnee huiskamers slaat aan", vertelt Harmen Zijp. „En met dit apparaat zijn we ook kostenbewust. Vijftig euro is wat anders dan vijfhonderd euro of meer. Er zijn veel geinteresseerden die soortgelijke projecten opzetten, zoals de Waag Society in Amsterdam. Inmiddels heeft het kastje ook de burelen van de EU bereikt. Federico

Ferretti van wetenschappeljke raad van de Europese Commissie (het JRC) bezoekt deze week de conferentie Koppelting die jaarlijks bij De WAR wordt gehouden.

DATA Ook het JRC heeft moeite met de kloof tussen burgers en wetenschappers. Ferretti komt bij ons kijken hoe groepen ontstaan die, zonder leiding van bovenaf, hun eigen onderzoek opzetten en daarmee vaak kwalitatief goed werk opleveren, wat bovendien makkelijker zijn weg vindt naar de maatschappij dan wetenschappelijke publicaties.

Meet je Stad! is ook in goed contact met een groep in Bangladesh die het meetkastje wil gaan gebruiken in hun eigen project. Daar ondervinden zij veel grotere gevolgen van de klimaatoverlast. De meetkastjes zijn voor hen ideaal en hebben tegelijk een preventieve werking. De verkregen data moet de kans op overstromingen in beeld brengen, zodat mens en dier tijdig een veilige heenkomen kunnen zoeken. Zij hebben er straks baat bij, dankzij de kennisdeling van Meet je Stad! in Amersfoort. Leve de derde industriële revolutie."