• Ellen Karelse

'Geworsteld en niet bovengekomen'

De Stad Amersfoort verhaalt over gezelschappen die voor de betrokkenen een rusthaven zijn in een hectische wereld. Dat kan een gilde zijn, een genootschap, herenclub of een ondernemers-vereniging waar vrouwen elkaar ontmoeten. Sommige gezelschappen zijn al eeuwenlang actief. In deze alweer zevende aflevering laat Stadse fratse zich onderdompelen in het patriottisme van Hoogland. Serie: Stadse fratse.

Arjan Klaver

Luctor et Emergo, ofwel 'ik worstel en kom boven' is de wapenspreuk van de provincie Zeeland. Maar Luctati non Emersimus bestaat ook: ,,We hebben geworsteld en zijn niet bovengekomen". Een wapenspreuk die vaak de kop opstak in de strijd tussen politiek en burger, zoals onder meer bij gemeentelijke herindelingen.

Deze decentralisatie, die min of meer vanaf de negentiende eeuw is ingezet, is bedoeld om gemeenten meer armslag en verantwoordelijkheden te geven. Een ander motief tot gemeentelijke herindeling is dat een grote plaats meer ruimte nodig heeft, bijvoorbeeld voor woningbouw. Er is altijd fel verzet geweest tegen dit spelletje dat bij kinderen op de basisschool ook wel bekend is als landjepik. Vooral in de gevallen waarin kleine gemeenten bij grote gemeenten gevoegd moesten worden. De mening van de bevolking werd vaak genegeerd, zelfs bij referenda. Luctati non Emersimus is bedacht in Hoogland en zegt alles over de traan die hier welhaast nooit stelpt. Op oudejaarsdag om 15.00 uur vindt altijd de herdenking plaats van de annexatie van het boerendorp Hoogland door Amersfoort. Anno 2017 is het alweer 44 jaar geleden dat landjepik aan de Eem werd afgerond. Natuurlijk vloeit er een traan. Maar er is tegenwoordig ook veel ruimte voor een gulle lach.

„We leggen veel creativiteit in het gedenken." Deze uitspraak is van André van Kampen. Hij is één van de zeven regenten van Stichting 't Hooghlandt's Genootschap. Een genootschap dat ijvert om de rijke cultuur van en de herinnering aan Hoogland en haar polders te behouden.

„Toen medio jaren '60 voor het eerst het woord annexatie doorsijpelde in ons dorp, stonden allerlei protestgroepen op als de Hooglandse Ondergrondse Strijdkrachten (HOS), het Radikaal Anti-Amersfoort Front (RAAF) en Schijt op de Kei (SOK). Zij verzetten zich behoorlijk tegen het dreigende oprukken van Amersfoort, waarbij onder het motto 'Handen af van Hoogland ' werd gepoogd de politiek aan het verstand te brengen dat ons dorp zelfstandig en agrarisch wilde blijven. De genoemde actiegroepen bewaakten alle gemeentegrenzen. Alles hadden we ingezet. Ook in de Nederlandse huiskamers drong ons protest door. En de oudere lezers weten zich nog wel ongetwijfeld te herinneren dat Hoogland meedeed aan het populaire televisieprogramma Zeskamp dat door Dick Passchier werd gepresenteerd. Daar lieten onze dorpsgenoten doorschemeren dat de dreigende annexatie not done was."

INKTZWART Het heeft niet zo mogen zijn. Op 31 december 1973 was het gebeurd met de Hooglandse autonomie. Volgens de plaatselijke poëten daalde inktzwarte duisternis neer over het dorp en haar polders. Het was gedaan met Hoogland, maar niet met het rijke gevoel. „We hebben op die dag met een gepaste ceremonieel dat bij een begrafenis hoort, inclusief het slaan van een gedempte trom, een grafkist in een speciaal gegraven kuil laten zakken in het plantsoentje, pal voor de toenmalige hulpsecretarie aan de Zevenhuizerstraat", vervolgt Van Kampen. „In de kist lag een briefje met de tekst die een wakkere archeoloog honderden jaren later opgetrokken wenkbrauwen zou bezorgen. 'Opdat wij nimmer de herinnering aan Hoogland en het polderland vergeten', stond erop geschreven. Een jaar later hebben we op die herdenkingsdag een treurwilg geplant, om vervolgens een jaar later de Steen des Aanstoots te plaatsen. In verband met de bouw van de Malenhoeve in 1991 werd het monument verplaatst naar haar huidige locatie op de hoek van de Zevenhuizerstraat/Sportlaan. Het graf van Hoogland met de witte steen waarop Luctati non Emeritus voor eeuwig is gebeiteld, heeft ook de tranentrekkende ambiance van een bedevaartsoord."

PAUS Een dag na de officiële annexatie verdampten nagenoeg alle protestbewegingen, die hoofdzakelijk bestonden uit twintigers. Alle zeven regenten die pas in 1991 de Stichting 't Hooghlandt's Genootschap notarieel zouden vastleggen, maakten daar onderdeel van uit. Jaarlijkse rolt dit genootschap de herdenking uit bij het grafmonument. Traditiegetrouw vertrekt de stoet van café De Kolkrijst aan de Zevenhuizerstraat naar het annexatiemonument. Jaar in, jaar uit. „Vroeger wisten we nog geen tien Hooglanders op de been te brengen", legt Van Kampen uit. „Tegenwoordig lijkt het hele dorp wel uit te lopen. Maar dat komt ook doordat we elke jaar een act opvoeren waarmee we inhaken op de actualiteit. Zo creëren we tijdens de droeve plechtigheid altijd een lach door de Paus als exorcist, Trump, of Koning Willem-Alexander op te voeren. Een act met een knipoog naar Monty Python. Na de act manoeuvreren we naar het hoogtepunt van de herdenkingsdienst: het uit volle borst zingen van het Hooglands volkslied: 'Ik heb U lief mijn mooi Hoogland, Ja, de hemel zal ons helpen, In onze gerechte strijd. Samen zullen wij overwinnen, Dat is wat geen twijfel lijdt. Hoort de berichten van de fronten aan! Hoort hoe de strijd verloopt, wij blijven staan! Ik heb u lief mijn mooi Hoogland. Ik heb u lief mijn mooi Hoogland! Naar goed gebruik wordt het verdriet na afloop in het plaatselijk café De Plank weggedronken. Het annexatiemonument met het opschrift dat getuigt van de verloren strijd, blijft dan weer een jaartje achter ons."

HOOGLANDS DICTEE Maar dat is niet het enige wat de regenten van 't Hooghlandt's Genootschap doen. „We hebben een boekje uitgegeven, dat verhaalt over het leven van de Hooglanders vroeger en over bizarre belevenissen uit vroegere tijden", weet Van Kampen. „Ook zijn wij uitgevers van het Hooglands Zakwoordenboek, waarin ons dialect is toegelicht en is het Hooglands Dictee van onze hand. Daarnaast werken we mee aan velerlei culturele evenementen, zoals de Boerenbruiloft tijdens het Dorpsfeest 2007 en het Oogstdankfeest. De inspanningen voor alle regenten vragen veel tijd. Maar ja, we zijn inmiddels gepensioneerd. We gaan door met het behoud van het cultureel Hooglands erfgoed tot de dood ons van Hoogland scheidt."

Achteraan v.l.n.r.: André van Kampen, Frans Voskuilen, Gerard Ebbenhorst en Ben Keizer; Voorste rij: Wim van Dijk, Hans van Kampen en Toon Tondeur.