• Armando en Yvonne Ploum in 2008.

    Conny Meslier

In memoriam: Armando

AMERSFOORT Toen ik in de zomer van 1998 afstudeerde als kunsthistorica, en op dat moment al tien jaar in Amersfoort woonde, wist ik nauwelijks wie Armando was. Hoe kon ik zo onwetend zijn? 'Als je in Amersfoort uit de trein stapt, ruik je de schuldige bossen, maar dat is iets tussen jou en mij' (Armando, in: Uit Berlijn, 1982).

Yvonne Ploum

Een paar maanden later stapte ik onbevangen het Armando Museum binnen, waar ik mocht beginnen als vrijwilliger. Vanaf de eerste dag voelde ik mij thuis tussen jouw weerbarstige werk in de sacrale sfeer van de Elleboogkerk. De kracht die ervan uit ging, maar ook de rust - het aan banden gelegde, getemde geweld - maakten diepe indruk op mij. Ik herinner mij dat ik je, toch een beetje geïmponeerd, voor het eerst een hand gaf op je zeventigste verjaardag in het Teylers Museum in Haarlem. Ik vroeg mij toen nog af of ik 'gefeliciteerd, Armando' of 'gefeliciteerd, meneer Armando' moest zeggen.

SCHULDIG LANDSCHAP Op 5 november 1999 nam je mij mee naar de 'schuldige bossen' van je jeugd. We bezochten Kamp Amersfoort en na afloop schreef je in mijn exemplaar van je meest autobiografische boek, De straat en het struikgewas: 'Voor Yvonne, na een zwaarmoedige en toch gezellige middag'. Vierenvijftig jaar na de oorlog, was een middag in Amersfoort, vol van herinneringen aan die 'barse jaren', nog steeds zwaar voor jou. Ik was geroerd dat je een deel van die herinneringen, op en aan die beladen plek, op dat moment met mij wilde delen.

ONUITWISBAAR Inmiddels is het bijna twintig jaar later en zijn er talrijke herinneringen, en vele opdrachten in mijn boeken, bijgekomen. Meer dan vijfendertig tentoonstellingen maakte ik met je werk, in Amersfoort en, later, in MOA in Bunnik. Ik heb vele onuitwisbare momenten met je beleefd, tijdens reizen naar tentoonstellingen van andere musea en galerieën, bij je vele optredens als dichter, schrijver en muzikant en tijdens bezoeken aan je ateliers of bij je thuis in Amsterdam, Amstelveen, Berlijn en Potsdam. Met jou in de buurt gebeurde er altijd iets bijzonders. Je had het vermogen om anderen te inspireren en te motiveren, door wie je was en door wat je wist en wilde delen.

AANVAARDING 'Beloof je hem trouw te blijven in goede en kwade dagen, in armoede en rijkdom, in ziekte en gezondheid?' Ja, dat beloof ik en zo is het gegaan, Armando. Het verdriet om de brand die het Armando Museum in 2007 verwoestte, was groot, maar wat leerde ik veel van jouw vermogen tot aanvaarding van de realiteit. 'Het is wat het is, anders was het wel anders geweest', zei je. Jouw treurnis om het verlies van de werken van andere kunstenaars en het geringe belang dat je hechtte aan dat van jezelf, raakten me diep.

ONTWAPENEND EERLIJK Ik ben ook regelmatig boos op je geweest, Armando, en dat wist je. Je was zoals je werk is: altijd twee kanten, goed en kwaad met elkaar verbonden. Jij bleef altijd de beschouwer op afstand en het maken van keuzes liet je over aan de anderen. 'Ik heb niet zo'n hoge dunk van mezelf', zei je en dat was dan weer zo ontwapenend eerlijk dat ik niet lang boos op je kon blijven.

Armando, wat een voorrecht was het dat ik zo lang met jou, je werk en je gedachtegoed mocht werken en leven. Je hebt mijn leven en denken voorgoed veranderd. De onwetendheid van twintig jaar geleden is omgezet in een diep en doorleefd weten. Melancholie, de grondtoon van jouw werk, zingt nu door deze dagen van rouw. Aanvaarding zal straks de creatieve kracht zijn om verder te gaan. Dank je wel, lieve Armando, voor je vertrouwen. Rust zacht.

[Yvonne Ploum, voormalig directeur MOA | Museum Oud Amelisweerd, voormalig hoofd Armando Museum.