• In het Soesterkwartier zijn families erg met elkaar verweven.

Wijkteam Soesterkwartier; drie generaties onder één dak

Een deel van het geld, bestemd voor zorg en welzijn, is in 2015 overgeheveld van het Rjk naar de gemeentene (Wmo). Daarnaast is de zogeheten Participatiewet ingevoerd en gingen taken op het gebied van de jeugdzorg naar de gemeente. Nelleke Moot maakt -ruim een jaar na de transitie- de balans op in een reeks artikelen over het onderwerp. Hoe is het in Amersfoort met de zorg-nieuwe-stijl gesteld? De serie kwam mede tot stand door een subsidie in het kader van journalistieke producties.

Soesterkwartierder Cor loopt tegen de zestig als hij na een knallende ruzie met zijn broer door de politie uit huis wordt gehaald. Na het overlijden van zijn ouders is Cor met zijn broers in het ouderlijk huis blijven wonen. Cor heeft een licht verstandelijke beperking en kan niet goed tegen verandering.

Geldzaken begrijpt hij niet waardoor hij in de schuldsanering terecht komt. Eén van zijn broers, die ook buitenshuis werkt, houdt thuis de boel draaiende. Hij regelt alles voor Cor; werk bij een sociale werkplaats en een indicatie om bij een instelling te wonen. Maar op de sociale werkplaats zijn er met Cor steeds conflicten en verhuizen naar een instelling ziet Cor helemaal niet zitten, dat betekent voor hem immers een gigantische verandering. Vele ruzies later is Cor dan toch via het daklozencircuit en de crisisopvang terecht gekomen bij een woongroep van een grote zorginstelling in de regio. Met een indicatie voor dagbesteding werkt Cor nu op een kwekerij en bij een klusteam; de rustige, veilige omgeving betekent voor Joop vrijheid. Het enige wat hij echt blijft missen waar hij nu woont - dat is het Soesterkwartier.

NIET DE ENIGE Cor is niet de enige Soesterkwartierder die pas op latere leeftijd bij de hulpverleningsinstanties terecht komt. Veel wijkgenoten kampen met problemen en beperkingen, maar redden het zolang ze nog bij hun ouders of broers en zussen inwonen. In het Soesterkwartier zijn families erg met elkaar verweven, er wonen niet zelden drie generaties onder één dak. Voor sommige wijkbewoners is het gevolg dat het mantelzorgen nooit op lijkt te houden; ben je net klaar met de zorg voor je moeder, dan kun je weer aan de slag voor je broer of je zus.

Het wijkteam Soesterkwartier was één van de eerste wijkteams in Amersfoort. Ze begonnen als jeugd- en gezinsteam en kregen er per 1 januari 2015 de volwassen tak en Wmo-taken bij. Na een jaar bikkelen, heeft het wijkteam ongeveer alle gezichten uit de wijk in het vizier. Mirjam Dijkslag, eerder werkzaam bij Victas verslavingszorg, vat de veranderingen samen: ,,De omslag met de doelgroep was niet heel groot. Met veel van de gezinnen in de wijk hadden we al contact, maar nu hebben we bijvoorbeeld ook dementerende en eenzame ouderen in zorg gekregen. En we werken minder verkokerd. Bij Victas is er vaak een heel traject voordat mensen aankloppen met hun probleem. Nu kom je ergens voor een probleem, en je pakt de andere problemen die je tegenkomt, zoals verslaving, ook aan.'' Eén van de pijlers van de wijkteams, is het inzetten van het netwerk of wel 'systemisch werken'. Het netwerk of systeem bestaat uit familie en buren, of bijvoorbeeld andere ouders op het schoolplein.

REGIE Maartje Kloosterboer, tevens werkzaam als wijkverpleegkundige, stelt dat het wijkteam de ruimte heeft om zelf oplossingen te bedenken samen met andere partijen in de wijk: ,,Je pakt nu zelf de regie. Als wijkverpleegkundige kun je mensen naar het wijkteam leiden, of andersom. Andere organisaties weten ons steeds beter te vinden, de lijntjes worden korter.'' De huisartsenpost, de wijkagent, Informatie033, een budgetcoach, scholen, buurtinitiatieven; er wordt door alle partijen steeds meer samengewerkt.

Hoe gaat het wijkteam te werk? Als het wijkteam wordt benaderd, maken ze binnen vijf dagen een afspraak. Vanuit het wijkteam komen twee mensen op bezoek voor het zogenaamde keukentafelgesprek. Tineke Bos, teamleider van het wijkteam Soesterkwartier en afkomstig van Youké: ,,Het heeft een grote meerwaarde om met zijn tweeën te gaan, vier ogen zien meer dan twee. En omdat je beiden een andere achtergrond hebt, focus je op andere dingen. De één richt zich bijvoorbeeld op hoarding (problematisch verzamelgedrag) en de ander op de kinderen. Mensen bellen vaak met één vraag, maar vervolgens blijken er nog tien problemen onder te liggen. Ze zeggen aan de telefoon: 'Ik heb voor deze week geen geld.' Dan kom je daar, blijkt er ook sprake van verslaving, kinderen die tekort komen, relatieproblemen...''

PLAN VAN AANPAK In het team wordt de zaak vervolgens besproken, zodat collega's mee kunnen denken over oplossingen. Binnen zes weken zijn de problemen in kaart gebracht en maken de wijkteamleden samen met de cliënt een plan van aanpak. Als de problematiek niet kan worden verholpen met behulp van het netwerk, kan een cliënt aanvullende zorg krijgen van een specialistische zorgverlener. Doorgaans blijven één of twee mensen van het wijkteam gedurende het hele traject met diezelfde cliënt meelopen. Tineke Bos: ,,Dát vind ik zó mooi van deze zorg. Er bestaat bijvoorbeeld een specialistisch baby-ouder programma van zestien weken, voor moeders met een psychiatrische achtergrond en kans op een hechtingsstoornis. Nu lopen wij de laatste vier weken van het programma mee, zodat we weten wat er speelt. Als het dan mis dreigt te gaan, kun je zeggen: 'Weet je nog wat je bij de cursus hebt geleerd?' Zo werk je samen aan het borgen van wat er is aangeleerd bij de specialist.''

SNEL SCHAKELEN Het werken in het wijkteam betekent snel schakelen en veel improviseren. Als iemand bijvoorbeeld al een week niet heeft gegeten, moet er eerst eten worden geregeld voordat de hulpvraag in kaart kan worden gebracht. Mirjam Dijkslag: ,,Ik heb nog nooit een baan gehad waarbij ik zoveel last van klotsende oksels gehad- maar ook waarbij ik zo verschrikkelijk veel heb geleerd. Vaak als je ergens wat langer werkt, krijg je toch een soort kokervisie. Hier móet je iets met alle thema's die je tegenkomt.''

Dijkslag ziet mooie uitkomsten, maar ook moeilijke: ,,Je ziet wat er allemaal achter die voordeuren speelt, hoe triest de situatie soms is. Er is veel 'eigen kracht', maar soms is die er ook niet, of niet voldoende. Gelukkig heb je dan andere organisaties om op terug te vallen. We hebben bijvoorbeeld een goede samenwerking met Samen Veilig (SAVE).'' Door met ouders, het wijkteam en SAVE onderling goede afspraken te maken, kan gedwongen jeugdhulp vaak worden voorkomen. Het wijkteam is dichtbij en kan daardoor snel op de stoep staan als ouders hulp nodig hebben.

BERG INDICATIES Voor de wijkteamleden was de eerste helft van het jaar hectisch: opstartproblemen met het computerprogramma, een stortvloed aan vragen over rolstoelen en trapliften en een grote berg indicaties die opnieuw moesten worden gezien, gehoord en beschikt. Binnen de gemeente werden de wijkteams hierin ondersteund met een zorgloket, een klantcontactcentrum en de administratie. De hoeveelheid papierwerk blijft voor het wijkteam echter een tegenvaller, omdat het de bedoeling was bureaucratie terug te dringen.

Sinds de zomer is de grootste druk van de ketel; de verbindingen binnen de wijk zijn grotendeels gelegd, de teamleden zijn goed op elkaar ingespeeld en nieuwe handelingen -zoals het opmaken van een indicatie- gaan door ervaring sneller. En snelheid, dat is volgens Tineke Bos een groot voordeel van de werkwijze van het wijkteam: ,,Snel bij iemand met een hulpvraag op de bank kunnen zitten is helpend. Je kunt nu gelijk handelen en eventueel specialistische hulp inzetten, waardoor iemand direct geholpen is. Snelheid is hierbij een helende factor.''