Actuele thematiek in 'Spoken' uit 1881 in Tejaterthuis

AMERSFOORT Amersfoort In het najaarsprogramma van Tejaterthuis, het kleinste theater van Amersfoort (Nieuwstraat 17), dat gerund wordt door Ali en Gerrit Bonsel, staat het klassieke toneelstuk 'Spoken' centraal. Het is gebaseerd op de oorspronkelijke tekst uit 1881 van de Noorse dichter en toneelschrijver Henrik Ibsen. Regisseur Pieter Jongsma heeft 'Spoken' speciaal geredigeerd voor een kleine setting in Tejaterthuis, waar de Amersfoorter vaker toneeluitvoeringen produceerde. De première is morgenavond, om 20.30 uur.

Hans Vos

'Spoken' is niet zomaar een spannend psychologisch drama. ,,Bij het verschijnen veroorzaakte dit stuk een enorme opwinding. De tekst werd in cafés en in literaire kringen besproken - en niet alleen in Noorwegen. Theaters weigerden het op te voeren'', weet Jongsma te vertellen. Ibsen, de auteur, roerde dan ook een aantal voor die tijd zeer heikele thema's aan. Hij verhaalde over het bestaan van geslachtsziekte (syfilis), van incest en hij stelde kritische vragen over wat toentertijd de heiligheid van het huwelijk werd genoemd.

Ibsen was zijn tijd ver vooruit. Hij verpakte zijn boodschap in een destijds nieuw soort toneel. De Noor bracht mensen op het toneel die 'echt' waren, mensen die iedereen op straat tegen kon komen in het realistische decor van een huiskamer. ,,Nu is dat conventie, toen maakte dat grote indruk'', aldus Jongsma. ,,Nog steeds is de tekst heel leesbaar en dat heeft zeker meegespeeld bij de keuze om 'Spoken' op te gaan voeren. Doorslaggevend was de actualiteit van de thematiek. Het conflict tussen strenge ethische groepsnormen en individuele vrijheid vinden we ook vandaag terug. Vaak is religie in het spel, net als in 'Spoken'. Met mijn protestantse achtergrond en mensen in mijn omgeving die in een streng-religieuze omgeving zijn opgegroeid - christelijk en islamitisch - voelde ik me direct aangesproken door Spoken.''

Voor deze voorstelling in Tejaterthuis heeft Jongsma de authentieke tekst drastisch bewerkt. Van de vijf personages die Ibsen opvoerde, komen er in de Amersfoortse versie maar drie terug op het toneel. De rollen worden gespeeld door Petra Bakels (weduwe), Eric Kuijper (dominee) en Jan van der Smissen (timmerman). De dominee gelooft in religie als de basis van moraal en samenleving. De vrouw, die na het overlijden van haar man ten gevolge van syfilis haar leven probeert te redden, gaat de strijd aan met zijn moraal. De timmerman kan zich evenmin aan de moraal onttrekken, maar zijn omgang daarmee is aardser. Onder dit 'gevecht' woedt als het ware een veenbrand van persoonlijke keuzes en teleurstellingen.

Jongsma: ,,Toch is met name de figuur van Oswald uit het oorspronkelijke stuk op de achtergrond nog sterk aanwezig. Echter niet als de zoon die via zijn moeder de syfilis van zijn vader overgedragen heeft gekregen en zo het noodlot voor zijn moeder vertegenwoordigt. Hij is aanwezig in de geest van zijn moeder, als een beeld. Want daar gaat dit stuk mijns inziens over: over de kracht van beelden en overtuigingen.''

De speeldata zijn donderdag 8 oktober (20.30 uur), vrijdag 9 oktober (20.30 uur), zaterdag 10 oktober (20.30 uur), zondag 11 oktober (uitverkocht), woensdag 14 oktober (20.30 uur) en donderdag 15 oktober (20.30 uur). De entree bedraagt 12,50 euro. Reserveringen en informatie via website www.tejaterthuis.nl en tel. 033-4632134.

foto De drie acteurs van 'Spoken' in Tejaterthui: Jan van der Smissen, Petra Bakels en Eric Kuijper.